Ochroniarze są zatrudniani w licznych obiektach, a ich obecność ma na celu zapewnienie bezpieczeństwa. Jeśli nie zamierzamy dopuścić się naruszenia dóbr osobistych, kradzieży lub uszkodzenia cudzego mienia, ich widok nie powinien wywoływać obaw. Zdarza się jednak, że pracownicy ochrony przekraczają swoje kompetencje wobec osób niewinnych — warto więc znać przysługujące nam prawa.
- Czy ochroniarz może nas przeszukać
- Uprawnienia ochroniarzy
- Gdzie najczęściej przeszukuje nas ochrona
Czy ochroniarz może nas przeszukać
Zdarza się, że jesteśmy świadkami sytuacji, w której ochroniarze zatrzymują kogoś np. w sklepie, być może sami kiedyś znaleźliśmy się w takiej sytuacji. Bardzo często osoby zatrzymane proszone są o pokazanie zawartości swojej torebki, plecaka lub torby na zakupy. Jak się w takiej sytuacji zachować?
Przede wszystkim należy zachować spokój i w żadnym wypadku nie próbować ucieczki. W przeciwnym razie pracownik ochrony ma prawo dokonać tzw. obywatelskiego zatrzymania. Oznacza to, że może użyć siły, założyć nam kajdanki, a nawet obezwładnić nas paralizatorem. Jeśli jednak zachowujemy się naturalnie i nie podejmujemy próby ucieczki, to nie ma prawa nas przeszukiwać ani wylegitymować.
Nie oznacza to jednak, że ochroniarz nie może poprosić nas o pokazanie zawartości np. torebki. Jeśli jednak nie wyrazimy na to zgody, musi on wezwać policję, gdyż tylko ona ma prawo nas przeszukać. Warto podkreślić, że przeszukanie osoby i jej rzeczy wymaga zgody zainteresowanego lub odpowiednich uprawnień wynikających z ustawy, których pracownik ochrony prywatnej nie posiada.
Obywatelskie zatrzymanie — kiedy może być zastosowane
Obywatelskie zatrzymanie reguluje art. 243 Kodeksu postępowania karnego. Ochroniarz może je zastosować wobec osoby przyłapanej na gorącym uczynku przestępstwa lub usiłującej zbiec z miejsca zdarzenia. Zatrzymanie nie jest tożsame z przeszukaniem — ochroniarz zatrzymuje osobę wyłącznie do czasu przybycia policji, która dopiero może podjąć dalsze czynności. Przytrzymanie osoby niewinnej bez podstawy do obywatelskiego zatrzymania stanowi pozbawienie wolności i może skutkować odpowiedzialnością karną pracownika ochrony.
Uprawnienia ochroniarzy
Wiele instytucji zatrudnia ochroniarzy kwalifikowanych, którzy mają prawo użycia środków bezpośredniego przymusu, takich jak siła fizyczna, pałka służbowa, paralizator, broń palna czy pies służbowy. Może do tego dojść tylko w ściśle określonych przez ustawę przypadkach (art. 36 ust. 1 ustawy o ochronie osób i mienia). Ochroniarz kwalifikowany musi mieć przy sobie ważną legitymację, a my możemy zażądać, by nam ją okazał.
Ochroniarz niekwalifikowany natomiast ma wyłącznie prawo zatrzymać nas do czasu przyjazdu policji. W tym czasie może poprosić nas o pokazanie zawartości torby lub kieszeni, na co my nie musimy się zgadzać. Ochroniarz nie ma uprawnień do wydawania poleceń osobom postronnym — może jedynie zwrócić się z prośbą, której możemy odmówić bez konsekwencji prawnych.
Zakres kompetencji ochroniarza kwalifikowanego
Ochroniarz kwalifikowany może stosować środki przymusu bezpośredniego jedynie w sytuacjach takich jak:
- odparcie bezpośredniego, bezprawnego zamachu na ochraniane dobra,
- ujęcie osoby, która dokonała zamachu i doprowadzenie jej do policji,
- ujęcie osoby stwarzającej bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzkiego,
- przeciwdziałanie czynnościom zmierzającym do zniszczenia, uszkodzenia lub zaboru chronionego mienia.
Każde użycie środka przymusu musi być proporcjonalne do zagrożenia. Nadużycie uprawnień przez ochroniarza kwalifikowanego — np. użycie siły wobec osoby nieokazującej agresji lub niestawiającej oporu — stanowi naruszenie prawa i może skutkować odpowiedzialnością karną oraz cywilną.
Zamykanie wyjścia ze sklepu — niedopuszczalna praktyka
Od czasu do czasu można usłyszeć o sytuacjach, w których ochroniarz, chcąc zatrzymać podejrzaną o kradzież osobę, zamyka wyjście ze sklepu, więżąc tym samym inne osoby wewnątrz. Coś takiego nie powinno się wydarzyć. Ograniczenie swobody poruszania się osób trzecich stanowi naruszenie prawa i może stanowić podstawę do zgłoszenia tego faktu na policję. Dodatkowo, zamknięcie wyjścia w sytuacji zagrożenia — np. pożaru lub paniki — naraża ludzi na niebezpieczeństwo i rodzi odpowiedzialność za ewentualne szkody.
Gdzie najczęściej przeszukuje nas ochrona
Jest wiele miejsc i sytuacji, w których możemy zostać przeszukani przez ochronę. Wybierając się na mecz, koncert lub inną imprezę masową, musimy mieć świadomość, że nasze prawa jako uczestnika są mocno ograniczone. Możemy być w takiej sytuacji poddani pobieżnej kontroli osobistej.
Zawartość naszego bagażu oraz kontrola osobista może nas spotkać na lotniskach, w portach, na dworcach, a także w środkach transportu lądowego, wodnego oraz powietrznego. Warto pamiętać, że kontroli osobistej powinna dokonywać osoba tej samej płci. Takie sytuacje mogą mieć miejsce w przypadku uzasadnionego podejrzenia popełnienia przez osobę poddawaną kontroli czynu zabronionego pod groźbą kary.
Kontrola na imprezach masowych — podstawa prawna
Kontrola na imprezach masowych jest regulowana ustawą o bezpieczeństwie imprez masowych. Organizator ma prawo dokonać kontroli osoby i jej rzeczy przed wejściem na teren obiektu lub do strefy kontrolowanej. W praktyce oznacza to, że kupując bilet i uczestnicząc w wydarzeniu, wyrażamy zgodę na taką kontrolę — jest to warunek uczestnictwa, który akceptujemy dobrowolnie. Organizator może również odmówić wstępu osobie, która nie zgadza się na kontrolę lub której zachowanie budzi uzasadnione obawy co do bezpieczeństwa innych uczestników.
Kontrola na lotniskach i dworcach
Na lotniskach i dworcach kolejowych, autobusowych kontrola bagażu i osób podlega przepisom prawa lotniczego i transportowego. Służby ochrony lotniska lub kolei mają znacznie szersze uprawnienia niż ochroniarze w sklepach czy galeriach handlowych. Wynika to z konieczności zapewnienia bezpieczeństwa wielu osób oraz specyfiki środków transportu masowego. Na lotniskach przeprowadzane są kontrole rentgenowskie bagażu, wykrywacze metalu, a w razie potrzeby również kontrola manualna. Każda osoba korzystająca z lotniska musi się tym procedurom poddać — odmowa skutkuje brakiem możliwości wejścia na pokład.
Kontrola w środkach transportu
W samolotach, pociągach czy autobusach międzynarodowych ochrona może przeprowadzić kontrolę bagażu podręcznego lub kabinowego, jeśli zachodzi podejrzenie przewożenia przedmiotów niebezpiecznych lub zakazanych. Podstawą kontroli jest regulamin przewoźnika, który zaakceptowaliśmy nabywając bilet. W praktyce odmowa poddania się kontroli może skutkować odmową wejścia na pokład lub wyproszeniem z pojazdu. Dotyczy to zwłaszcza przewozu przedmiotów objętych zakazem, takich jak substancje łatwopalne, broń czy niebezpieczne narzędzia.
Kontrola w galeriach handlowych i sklepach
W galeriach handlowych oraz sklepach ochrona nie może zatrzymać i przeszukać klienta bez jego zgody. Wyjątek stanowi sytuacja przyłapania na gorącym uczynku kradzieży — wtedy możliwe jest obywatelskie zatrzymanie. W praktyce ochroniarze często proszą o pokazanie zawartości torby przy wyjściu, ale klient ma prawo odmówić. Automatyczne bramki ostrzegawcze przy wyjściu również nie dają podstawy do przeszukania — mogą się aktywować z wielu powodów (np. nieusuniętych zabezpieczeń na innym produkcie kupionym wcześniej). W takiej sytuacji rozmowa i wyjaśnienie są w większości przypadków wystarczające — ochrona nie ma prawa siłą zatrzymać osoby, która nie została przyłapana na kradzieży.
