W Polsce funkcjonuje kilka sieci handlowych, które zdominowały rynek detaliczny. Lidl, Biedronka, Rossmann, Tesco, Żabka — wielu konsumentów odwiedza te sklepy niemal codziennie, nie zastanawiając się nad tym, skąd pochodzą marki widniejące na fasadach. Kto stoi za tymi przedsiębiorstwami? Jak długo działają na polskim rynku? Jakie były początki najbardziej rozpoznawalnych sieci?
Biedronka — polska geneza pod portugalskim sztandarem
Biedronka to największa sieć dyskontowa w Polsce, licząca ponad trzy tysiące placówek. Mimo dominującej pozycji na rynku właścicielem Biedronki nie jest polski kapitał — od ponad dwóch dekad marka należy do spółki Jerónimo Martins Polska, będącej częścią portugalskiego koncernu Jerónimo Martins SGPS S.A.
Historia polskiej Biedronki rozpoczęła się jednak od Mariusza Świtalskiego, przedsiębiorcy z Poznania, który prowadził firmę Elektromis zajmującą się dystrybucją sprzętu AGD i RTV. To on 4 kwietnia 1995 roku otworzył pierwszy sklep pod szyldem Biedronka przy ulicy Kurpińskiego w Poznaniu. Początkowo format miał charakter punktu sprzedaży żywności, uzupełniającego ofertę sieci Elektromis.
W 1995 roku portugalski koncern odkupił 51% udziałów w sieci od Świtalskiego. Całkowite przejęcie nastąpiło rok później. Nowi właściciele obrali strategię dynamicznej ekspansji — w szczytowym momencie rocznie otwierano nawet 200–300 sklepów, co pozwoliło na szybkie zbudowanie dominującej pozycji w segmencie dyskontów. Model biznesowy opierał się na ograniczonym asortymencie produktów oferowanych w konkurencyjnych cenach, co trafiało w oczekiwania polskich konsumentów przełomu lat 90. i początku XXI wieku.
Koncern Jerónimo Martins, założony w 1792 roku, początkowo zajmował się importem kawy i herbaty do Portugalii. Ekspansja na rynki zagraniczne rozpoczęła się dopiero w drugiej połowie XX wieku. Przejęcie Biedronki stanowiło punkt zwrotny — dziś segment polski generuje ponad połowę obrotów całej grupy kapitałowej.
Lidl — niemiecki gigant pod nazwiskiem nauczyciela
Lidl to niemiecka sieć dyskontowa, której placówki działają w niemal całej Europie. Powstanie marki datuje się na lata 30. XX wieku, ale pierwszy sklep pod obecnym szyldem otwarto dopiero w 1973 roku w miejscowości Ludwigshafen.
Nazwa „Lidl” pochodzi od nazwiska Ludwiga Lidla — emerytowanego nauczyciela, który nie miał bezpośredniego związku z firmą. Założyciele wykupili od niego prawa do używania nazwiska, bo uznali, że brzmi lepiej niż nazwisko rzeczywistego twórcy — Dietera Schwarza. Dziś Lidl wraz z hipermarketami Kaufland należy do koncernu Schwarz Gruppe, będącego jednym z największych przedsiębiorstw handlowych na świecie.
W Polsce Lidl pojawił się w 2002 roku. Pierwsze sklepy otwarto w czerwcu tego roku — jednocześnie w kilku miastach na południu kraju, w tym w Tychach i Jeleniej Górze. Obecnie w naszym kraju działa ponad 800 placówek sieci, a liczba ta systematycznie rośnie. Charakterystycznym elementem oferty są cotygodniowe akcje promocyjne obejmujące różnorodne kategorie produktów — od żywności po sprzęt elektroniczny i artykuły ogrodnicze.
Dieter Schwarz, właściciel koncernu Schwarz Gruppe, znany jest z unikania publicznych wystąpień. W przeciwieństwie do wielu miliarderów nie udziela wywiadów ani nie pojawia się na galach biznesowych. Jego majątek szacuje się na dziesiątki miliardów euro, plasując go wśród najbogatszych ludzi w Niemczech.
Tesco — brytyjski potentat handlowy ze śląskimi korzeniami
Tesco to brytyjska sieć hipermarketów, supermarketów i sklepów convenience, która przez wiele lat miała silną pozycję w Polsce. Firma powstała w 1924 roku, a jej założycielem był Jack Cohen — przedsiębiorca pochodzenia żydowskiego, którego ojciec wyemigrował z terenów obecnej Polski.
Cohen rozpoczął działalność handlową po pierwszej wojnie światowej, sprzedając na londyńskich straganach nadwyżki wojskowe. W 1924 roku zakupił dużą partię herbaty od firmy T.E. Stockwell. Powstała wówczas nazwa „Tesco” — zbudowana z pierwszych trzech liter nazwiska dostawcy (TES) oraz dwóch pierwszych liter nazwiska Cohena (CO).
W Polsce Tesco działało od 1995 roku, początkowo pod szyldem sieci przejętych od innych operatorów. Sieć weszła na polski rynek poprzez zakup 13 hipermarketów od sieci Hit, należącej wcześniej do Jubileuszowej Spółdzielni Spożywców. Przez kolejne lata Tesco rozbudowywało swoją obecność, otwierając zarówno hipermarkety, jak i mniejsze formaty — supermarkety oraz sklepy osiedlowe pod szyldem Tesco Express.
W 2021 roku brytyjski koncern wycofał się jednak z polskiego rynku — wszystkie sklepy sprzedano duńskiej grupie Salling Group, która przekształciła je w sieć Netto. Decyzja wynikała ze strategii restrukturyzacyjnej polegającej na wycofaniu się z mniej rentownych rynków zagranicznych i skoncentrowaniu się na działalności w Wielkiej Brytanii oraz Irlandii.
Rossmann — drogeryjny imperium z jednym założycielem
Rossmann (pełna nazwa: Dirk Rossmann GmbH) to jedna z największych sieci drogerii w Europie. Firma została założona 17 marca 1972 roku przez Dirka Rossmanna, niemieckiego przedsiębiorcę, który dziś nadal jest głównym udziałowcem koncernu.
Pierwszy sklep Rossmann otwarto w Hanowerze. Charakterystyczną cechą sieci stała się oferta szerokiego asortymentu kosmetyków, chemii gospodarczej i artykułów drogeryjnych w atrakcyjnych cenach, połączona z rozbudowaną linią produktów marek własnych. Rossmann wyprzedził konkurencję wprowadzając innowacyjne rozwiązania logistyczne — zastosował automatyczne systemy magazynowania i dystrybucji, które pozwoliły na obniżenie kosztów operacyjnych.
W Polsce Rossmann zadebiutował stosunkowo wcześnie — 23 maja 1993 roku w Łodzi, przy ulicy Piotrkowskiej. Od tego czasu sieć rozrosła się do ponad 1700 placówek, stając się jednym z liderów polskiego rynku drogeryjnego obok Hebe i sieci należących do grupy A.S. Watson. Sukces na polskim rynku wynikał z umiejętnego dopasowania oferty do oczekiwań konsumentów — wprowadzono szeroką gamę kosmetyków w przystępnych cenach, a jednocześnie zapewniono dostępność produktów premium marek zachodnich.
Dirk Rossmann, mimo osiągnięcia statusu miliardera, pozostaje aktywnie zaangażowany w zarządzanie firmą. Znany jest z bezpośredniego stylu komunikacji z pracownikami oraz osobistego zaangażowania w strategiczne decyzje dotyczące rozwoju sieci.
Żabka — sklep osiedlowy narodzony z Elektromisu
Żabka to sieć małych sklepów typu convenience, działająca głównie na zasadzie franczyzy. Została założona w 1998 roku przez Mariusza Świtalskiego — tego samego przedsiębiorcę, który wcześniej stworzył Biedronkę.
Pierwsze sklepy Żabka powstawały jako uzupełnienie sieci Elektromis — miały oferować produkty spożywcze i artykuły codziennego użytku w niewielkich punktach osiedlowych. Model biznesowy oparty na franczyzie pozwolił na szybki rozwój — dziś w Polsce działa ponad 9000 placówek tej marki. Franczyzobiorcy otrzymują wsparcie w zakresie dostaw, szkoleń oraz marketingu, co ułatwia prowadzenie działalności nawet osobom bez wcześniejszego doświadczenia w handlu.
W 2007 roku Świtalski sprzedał sieć czeskiemu funduszowi inwestycyjnemu Penta Investments. Rok później Żabka połączyła się z konkurencyjną siecią Anura SA. W kolejnych latach prezesami spółki byli m.in. Jacek Roszyk (wcześniej związany z rozwojem Biedronki), Krzysztof Andrzejewski i Tomasz Suchański. Każdy z nich przyczynił się do optymalizacji struktury franczyzowej oraz rozbudowy oferty dostosowanej do rosnących wymagań konsumentów.
Obecnie większościowym właścicielem Żabki jest fundusz CVC Capital Partners, który przejął kontrolę w 2017 roku. Sieć rozwija się nie tylko w Polsce — obecna jest także w Czechach oraz prowadzi testy nowych konceptów, takich jak autonomiczne sklepy bez obsługi kasjerskiej. Technologia umożliwia wejście do sklepu bez interakcji z personelem — system automatycznie skanuje wybrane produkty i obciąża konto klienta podczas wyjścia z placówki. Takie rozwiązanie testowano już w kilku lokalizacjach w największych polskich miastach.
Żabka systematycznie rozbudowuje ofertę spożywczą, wprowadzając produkty świeże — pieczywo, drób, sałatki gotowe do spożycia — co pozwala konkurować z tradycyjnymi sklepami osiedlowymi oraz dyskontami posiadającymi gorszą lokalizację w gęsto zabudowanych dzielnicach mieszkaniowych.
Struktura własnościowa polskiego handlu detalicznego
Większość wiodących sieci handlowych w Polsce ma zagraniczną własność — portugalską (Biedronka), niemiecką (Lidl, Rossmann) lub brytyjską (historycznie Tesco). Polskie korzenie niektórych marek pozostały jedynie śladem przeszłości — ostatecznie koncerny międzynarodowe przejęły kontrolę nad najbardziej dochodowymi przedsiębiorstwami. Mimo zmian właścicielskich konsumenci nadal korzystają z oferty tych sieci, które stały się integralną częścią polskiego krajobrazu handlowego.
Zagraniczne inwestycje przyniosły korzyści w postaci unowocześnienia infrastruktury handlowej, wprowadzenia standardów zarządzania oraz podniesienia jakości obsługi. Z drugiej strony zyski generowane przez te sieci w dużej mierze wypływają poza granice Polski, co budzi wątpliwości wśród części obserwatorów rynku. Równocześnie obecność międzynarodowych graczy wymusiła na polskich sieciach lokalnych podniesienie standardów operacyjnych oraz poprawę konkurencyjności cenowej.
