Przez 14 lat prawo pracy opierało się na ustawie o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku. Teraz rząd wychodzi z propozycją zastąpienia jej nową ustawą o rynku pracy. A co to będzie oznaczać w praktyce?
Zmiany dla osób pozostających bez zatrudnienia
Największe zmiany odczują bezrobotni. Szczególnie osoby długotrwale pozbawione zatrudnienia mogą liczyć na zmianę podejścia. Wśród ogółu zarejestrowanych w urzędach pracy to właśnie one będą teraz traktowane priorytetowo w dostępie do aktywnych form wsparcia. Na przykład kierowanie do prac interwencyjnych — dotychczas dostępnych szerszej grupie — będzie od tej pory opcją zarezerwowaną wyłącznie dla takich osób oraz dla opiekunów osób niepełnosprawnych.
Osoby, które długo pozostają na bezrobociu, mogą też liczyć na pierwszeństwo w skierowaniu do zatrudnienia w spółdzielni socjalnej. Sama spółdzielnia ze swojej strony będzie miała nałożony obowiązek cyklicznego informowania urzędu pracy o tym, jakie konkretne działania podjęła w celu reintegracji zawodowej i społecznej bezrobotnego, a także o efektach, jakie te działania przyniosły — czy nastąpił powrót do aktywności zawodowej, czy osoba nadal wymaga wsparcia, jakie bariery się ujawniły.
Długotrwale bezrobotni będą mogli dzięki organizacyjnym jednostkom pomocy społecznej korzystać z poradnictwa zawodowego i psychologicznego, bo kondycja psychiczna jest elementem decydującym o skuteczności poszukiwań pracy, a przeciągające się bezskuteczne starania potrafią ją poważnie osłabić. W ramach realizacji kontraktu socjalnego oferowane będzie też wsparcie klubów integracji społecznej, które pomogą osobom wykluczonym odbudować nawyki związane z regularną aktywnością i kontaktem z rynkiem pracy.
Postanowiono również zrezygnować z obowiązkowego profilowania pomocy dla bezrobotnych, w tym z konieczności opracowywania dla nich indywidualnych planów działania. Od tej pory ma to być narzędzie opcjonalne, wdrażane jedynie w przypadku osób, które mają na rynku pracy największe trudności — na przykład ze względu na wieloletni brak doświadczenia zawodowego, niskie kwalifikacje lub problemy zdrowotne. Dotychczasowy system profilowania okazał się zbyt mało elastyczny: sztywne kategorie zamiast pomagać często ograniczały możliwości — urzędy musiały klasyfikować wszystkich według jednego schematu, co utrudniało dostosowanie pomocy do rzeczywistych, zindywidualizowanych potrzeb poszczególnych osób.
Ułatwienia dla pracodawców i przedsiębiorców
Poprawić ma się sytuacja tych, którzy korzystają ze środków Funduszu Pracy na podejmowanie działalności gospodarczej lub tworzenie miejsc pracy dla osób skierowanych przez Powiatowy Urząd Pracy. Nowa ustawa ma między innymi zapewnić uregulowanie sytuacji w przypadku śmierci przedsiębiorcy bez dodatkowych obciążeń finansowych, które dotychczas wynikały z niedotrzymania formalnych warunków umowy — spadkobiercy nie będą musieli zwracać całej dotacji, jeśli przedsiębiorca prowadził działalność zgodnie z warunkami aż do momentu zgonu. Również konsekwencje nieterminowego zwrotu podatku od towarów i usług mają być łagodniejsze — opóźnienie w uzyskaniu zwrotu VAT nie będzie automatycznie kwalifikowane jako naruszenie umowy, jeśli wynika z obiektywnych opóźnień po stronie urzędu skarbowego.
Dla osób bądź podmiotów korzystających z pożyczki nowa ustawa ma skrócić wymagany przy tym okres prowadzenia działalności gospodarczej lub utrzymania zatrudnienia na danym stanowisku, potrzebny do uznania umowy za zrealizowaną prawidłowo. Dotychczasowe wymagania czasowe — często 12 lub 24 miesiące — stanowiły barierę dla wielu początkujących przedsiębiorców: skrócenie tego okresu do 6–9 miesięcy pozwoli szybciej uwolnić się od zobowiązań wynikających z umowy i jednocześnie da większą swobodę w podejmowaniu decyzji o rozwijaniu lub przekształcaniu działalności.
Rozpoczęcie działalności gospodarczej zostanie wyraźnie ułatwione dla osób powracających z emigracji zarobkowej. Będą mogły one w tym celu skorzystać z pożyczki z Funduszu Pracy bez konieczności wcześniejszego rejestrowania się w urzędzie pracy — warunek ten dotychczas generował dodatkowy czas oczekiwania i formalności. Ta zmiana ma na celu przyspieszenie całego procesu ubiegania się o środki finansowe — reemigranci odzyskają więc szansę na szybsze odnalezienie się na krajowym rynku pracy i wykorzystanie swoich zagranicznych doświadczeń zawodowych bez zbędnych administracyjnych obciążeń.
To oczywiście jedynie wybrane zmiany, które zajdą, gdy nowa ustawa wejdzie w życie. Nowe przepisy opracowano również w odniesieniu do zatrudniania cudzoziemców oraz kontroli działalności urzędów pracy. Przykładowo, procesy związane z wydawaniem zezwoleń na pracę dla obcokrajowców zostaną uproszczone poprzez wprowadzenie jednolitego wniosku elektronicznego i skrócenie terminów rozpatrywania — co ma ułatwić pracodawcom sprowadzanie pracowników zza granicy w branżach borykających się z niedoborem rąk do pracy, takich jak budownictwo, logistyka czy produkcja przemysłowa. Dodatkowo urzędy pracy będą zobowiązane do publikowania raportów z przeprowadzonych kontroli, co zwiększy transparentność ich działań i ułatwi przedsiębiorcom orientację w rzeczywistych standardach i wymaganiach.
